Kuzeybatı Alaska’daki 200’ü aşkın el değmemiş akarsuda gözlemlenen turuncu renk değişiminin, iklim ısınması nedeniyle derin tabakalardaki donmuş toprakların erimesi sonucu ortaya çıkan doğal asit kaya drenajından kaynaklandığı belirlendi. AGU Advances dergisinde yayımlanan araştırma, yer altı sularının minerallerle temas ederek metalleri yüzeye taşıdığını ortaya koydu.
Eriyen Katmanlar Ağır Metalleri Suya Taşıyor
Bilim insanlarının 2022-2024 periyodunda Brooks Sıradağları’ndaki altı su havzasından topladığı numuneler, çözülen permafrost katmanlarından sızan suların derinlerdeki sülfürlü kayalarla birleştiğini gösterdi. Oksijenle temas eden minerallerin ürettiği sülfürik asidin; alüminyum, demir, çinko, nikel, kadmiyum ve nadir toprak elementlerini çözerek akarsulara karıştırdığı tespit edildi.
Etkilenmemiş yukarı havzalarda 8,3 olarak ölçülen ortanca pH seviyesinin, yamaçlardaki sızıntı alanlarında 3,2’ye kadar gerilediği belirlendi. Ana nehirlerin tamponlama gücü sayesinde nötre yakın pH seviyelerini koruduğu ancak kirleticilerin akıntı yönünde taşınmasını engelleyemediği saptandı. Salmon Nehri’nin 103 kilometrelik hattında sülfat oranı litrede 25 miligramdan 280 miligrama, nikel miktarı ise 0,5 mikrogramdan 32,4 mikrograma yükseldi.
Kritik Artış Sıcak Kış Döneminde Yaşandı
Agashashok ile Wulik nehirlerindeki uzun vadeli kayıtlar, kimyasal tablodaki sert sıçramanın 2019 ve 2020 yıllarında gerçekleştiğini belgeledi. Wulik Nehri’ndeki çinko oranında yüzde 770 seviyesine varan artış yaşanırken, bu kırılmanın 2018-2019 dönemindeki rekor sıcaklık ve yoğun kar örtüsünün toprağı yalıtıp derin erimeyi tetiklemesiyle bağlantılı olduğu aktarıldı.
Wulik Nehri’nde 2021-2024 periyodunda sülfat ve çinko seviyelerinin yeniden düşüşe geçtiği ve akarsuyun asit dengeleme kabiliyetinin arttığı gözlendi. Araştırmacılar bu durumu geçici bir iyileşme evresi olarak nitelendirirken sürecin kesin mekanizmasının henüz netleşmediğini kaydetti.
